خبرنگار

قواعد نوشتن برای تلوزیون

روزنامه نگاری - ترجمه و تلخیص: امید جهانشاهی

نوشتن برای تلویزیون با نوشتن در دیگر رسانه‌ها متفاوت است و این به تفاوت‌ها‌ی ذاتی تلویزیون بازمی گردد. در این جعبه جادو، مخاطب هم می‌بیند و هم می‌شنود و این گرچه به نظر کار را ساده می‌کند، اما در عین حال، ظرافت‌هایی را برای پخش تلویزیونی باعث شده است.
از جمله تفاوت‌ها‌ این است که در رسانه های چاپی مخاطب می‌تواند مطلبی را دوباره بخواند، می‌تواند پس از مکث و درنگی به خواندن ادامه دهد. اما این در پخش تلویزیونی ممکن نیست. گزارشگر یا گوینده خبر را بی درنگ و پیوسته، برای یک‌بار می‌خواند و عبور می‌کند. از این رو، یکی از خصوصیات پخش تلویزیونی، این است که مخاطب باید هر شات (shot) را ببیند، بفهمد و خبر را دنبال کند. در پخش تلویزیونی این امکان برای مخاطب نیست که خبر یا تصویر مبهم را دوباره مرور کند و یا برای تامل درباره آن، خبر را نگه دارد. این قبیل خصوصیات و تفاوت‌ها‌ باعث شده است تا در تنظیم پیام های خبری برای پخش تلویزیونی تفاوت‌هایی وجود داشته باشد. به برخی از این تفاوت‌ها‌ تحت عنوان «قواعد قابل فهم و درک کردن خبر تلویزیونی» اشاره می‌شود.

طول جمله ـ با توجه به تفاوت اساسی که به آن اشاره شد، طول جمله در خبر تلویزیونی باید کوتاه باشد. جملات بلند همراه با صناعت ادبی برای خبر تلویزیونی نامناسب است. جملات باید کوتاه نوشته شوند تا در فرایند خوانش، مکث‌هایی برای تنفس در نظر گرفته شوند.

یک ایده برای هر جمله ـ مردم نمی توانند اطلاعات زیادی را در یک جمله دریافت کنند. هر جمله در خبرنگاری تلویزیونی نباید بیش از یک ایده و مفهوم را در بر داشته باشد. اگر جمله ای دارای بیش از یک نکته کلیدی باشد، مخاطب برای درک سریع آن دچار مشکل می‌شود. پس مساله فقط کوتاهی جمله نیست. باید به این نکته هم توجه داشت که اطلاعات را باید در جملات مجزا تفکیک کرد: هر جمله، یک نکته.

صدا ـ خبرنگاری رادیو تلویزیونی کسب و کار «صدا» است. پس باید در این مهم تامل کنیم. این بعد از خبرنگاری اصلاً در رسانه چاپی وجود ندارد. وقتی ما چیزی را بیان می‌کنیم، صدای سیلابس ها و کلمات هم به انتقال معنی کمک می‌کنند. اهمیت مساله وقتی روشن می‌شود که بدانیم هر حرفی و سیلابسی صوتی دارد و در هر صوتی حسی نهفته است. خبرنگار رادیو تلویزیونی باید حس صدای سیلابس ها را بشناسد و اهمیت آن‌را در انتقال معنی پیام خود در نظر داشته باشد. مثلاً وقتی می‌خواهد پیام سختی را منتقل کند باید کلماتی انتخاب کند تا از سیلابس هایی با اصوات سخت استفاده شود. مثالی که در زبان انگلیسی به کار برده می‌شود این است که کلمه «Kill» (به معنی کشتن) را وقتی با تاکید بر صدای سخت حرف «K» می‌خوانیم، در واقع بر پیام نهفته در معنی لغت کشتن تاکید می‌کنیم. بعضی حروف صدای نرمی دارند مثل حرف «h». این مباحث در شعر بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد و در نقدهای ادبی مبسوط مورد توجه است. تامل در این ظرفیت‌های زبان شناختی می‌تواند بابی در مطالعات خبرنگاری در کشورمان باشد.

انتخاب کلمات ـ در مورد اهمیت انتخاب کلمات همین بس که خوب نوشتن همه اش بستگی دارد به این‌که چه کلماتی را انتخاب می‌کنیم و چطور کنار هم می‌گذاریم. از آنجا که در چهارچوب حرفه خبرنگاری از نوشتن سخن می‌گوییم، اولین قاعده در انتخاب کلمات، صحت و دقت کلمه است. کلمه باید کاملاً درست باشد و نه حتی تقریباً درست. دومین قاعده این است که کلمه باید متناسب با متن باشد. کلمه باید با حال و هوای متن تناسب داشته باشد و فهمش برای مخاطب آن موضوع راحت باشد. چون همان‌طور که گفتیم مخاطب تلویزیونی یک‌بار متن را می‌شنود.

غیر رسمی _ اگرچه نوشتن برای پخش تلویزیونی نباید درست مثل حرف زدن باشد اما به آن نزدیک است. زبان محاوره، غیر رسمی و روان است و خیلی از نظر گرامری قید و بند ندارد. نوشتن برای پخش تلویزیونی مثل زبان محاوره ای، رها و راحت و بی قید نیست و از آن سو با زبان نوشتاری هم تفاوت دارد. چیزی میان این دو است. در واقع، نه دقیقاً آن‌طور که معمولاً حرف می‌زنیم، بلکه آنچنان که دوست داشتیم حرف بزنیم، فقط وقتی که کمی فکر و تامل کنیم. پس در نوشتن برای تلویزیون مثل زبان محاوره راحت و رها ننویسید، با درنگ و تامل بنویسید اما در عین حال غیر رسمی و تا حدی خودمانی بنویسید. این به درک راحت تر مخاطب تلویزیون کمک می‌کند.

لید ـ جمله آغازگر خبر که مهمترین جمله خبر است. اما در خبرنگاری پخش، لید دقیقاً همان لید در روزنامه نیست و همان هدف را هم ندارد. در حقیقت، لید در پخش خیلی شبیه، یا بهتر است بگوییم موازی است با سرخط خبرها (headlines) در روزنامه. تنها کار لید در خبرنگاری پخش تلویزیونی این است که توجه مخاطب را جلب کند. در روزنامه، علاوه بر این، یک وظیفه دیگر را هم دارد که خواننده را به متن خبر هدایت کند. لید ممکن است اطلاعاتی هم درباره خبر بدهد اما در خبرنگاری پخش این هدف اصلی نیست. مهمترین کار لید جلب توجه مخاطب تعریف می‌شود. لید تلویزیونی باید کوتاه، قوی و جالب باشد.

روایت تاریخی خبر ـ سبک تاریخی هم گفتنش راحت تر است و هم فهمیدنش. شاید دلیلش این باشد که یاداور سنت شفاهی خبرگویی است. این سبک با لید آغاز می‌شود که جواب مستقیم این سوال است «راستی، اینو شنیدی؟» و بعد رویداد یا ماجرا از اول تا آخر گفته می‌شود. جزئیات را هم بهتر می‌شود با این شیوه گفت. فهمش هم برای مخاطب راحت تر است.

سخت خبرها با یک لید قوی و جذاب آغاز می‌شوند و بعد ماجرا با یک سیر منطقی و تا آنجا که ممکن است خطی تعریف می‌شود. اما این مساله برای فیچرها (Features) متفاوت است، چون دشوار است که جنبه های جذاب این‌گونه خبرها را در آن قالب خطی و تاریخی به نحو شایسته بتوان ارائه کرد.
قواعدی که به اهم آنها اشاره شد باعث می‌شوند مخاطب خبر تلویزیونی را بهتر و راحت‌تر درک کند.

منبع: این مقاله تلخیصی از فصل چهارم کتاب خبرنگاری همگرا است:

- Quinn, Stephen; Flilak, Vincent (2005), Convrgent Journalism- An Introduction: Writing and Producing Across Media, London, Focal Press.

+ نوشته شده در چهارشنبه سی و یکم فروردین 1390ساعت 15:45 توسط حمید کاملی |

شگردهای مصاحبه با شخصیت‌ها

اشاره: مطلب حاضر از کتاب مصاحبه در روزنامه‌نگاری اثر "نجات روستی"انتخاب شده است. روستی، نویسنده کرد زبان عراقی، استاد روزنامه‌نگاری دانشگاه سلیمانیه است. وی متولد سال 1972 است و در کارنامه خودعناوینی چون؛ سردبیر، معاون سردبیر و مسئول صفحه را ثبت کرده است و اکنون سردبیر مجله روزنامه‌نگار است. نجات روستی یک مجموعه شعر و داستان در سال‌های 2006 و 1998 چاپ کرده است و کتابی با عنوان ارتباط بین رسانه‌های خبری و افکارعمومی رادردست چاپ دارد.

مصاحبه دروزنامه‌نگاری در عین حال که هنری مستقل است دیگر هنرهای روزنامه‌نگاری ازجمله خبر و گزارش نیز به آن وابسته‌اند، زیرا مصاحبه وسیله‌ای برای دستیابی به اخبار است و می‌تواند به بخشی از یک گزارش نیز تبدیل شود. به همین دلیل می‌گویند مصاحبه مهمترین هنر روزنامه‌نگاری است زیرا روزنامه‌نگار فرزانه و با سلیقه می‌تواند از طریق آن، اطلاعاتی خوب به دست آورد و زمینه‌ای برای ارتباط با منابع خبری پیدا کند. بی شک باید روزنامه‌نگار نیز فردی روشنفکر، آگاه و مطلع بوده و توانایی این را داشته باشد که سوال‌های مناسب برای شخصیت‌های متفاوت طراحی کند، مهارت‌های گوش دادن و درک کردن را داشته باشد و نظاره‌گر دقیق حرکات مصاحبه شونده باشد.

تعریف

ریشه مصاحبه به زبان فرانسه بر می‌گردد و عبارت است از نشست با شخصیت‌های سیاسی، هنری، ورزشی، ملی و... با هدف گفت وگو و دستیابی به اطلاعات بیشتر در مورد رویداد‌ها. کسب آراء و دیدگاههای صاحب نظران درموضوع‌هایی که برای مخاطب با اهمیت هستند تا جامعه به خوبی از موضوع مطلع شده و در مورد آن قضاوت کند. بنابراین می‌توان گفت؛ هدف‌دار بودن، حضور شخص سوم ( مخاطب) و یا حضور مصاحبه شونده به عنوان نماینده مخاطب ، تاثیرگذاری، تبدیل اطلاعات به شناخت و توانمند سازی طرفین از جمله ویژگی های مصاحبه در روزنامه‌نگاری است.

ویژگی‌های مصاحبه با شخصیت‌ها

1- معمولا مدت زمان مصاحبه‌ها با شخصیت ها بین 15 تا 120 دقیقه است.

2- شخصیت مورد مصاحبه باید فردی توانمند و صاحب تجربه در زمینه موضوع مورد نظر باشد.

3- برای انجام گفت‌وگوبا یک شخصیت، به مصاحبه‌گری توانمند نیاز است.

4- هدف مصاحبه از قبل باید مشخص شده باشد.

5- شروع مصاحبه باید به شیوه‌ای باشد که ضمن آن‌که نظر مصاحبه شونده و مخاطب جلب شود، هر دو طرف در همان ابتدا در جریان موضوع اصلی قرار گیرند.

6- سئوال‌های مشخص و کوتاه در مصاحبه باید پرسیده شود، به طوری که با کمترین کلمه بیشترین معنا منتقل شود؛ زیرا سوال‌های مشخص ، جواب های مشخص را در پی دارد.

7- مصاحبه کننده باید با تمام حواس در صحنه مصاحبه حضور داشته باشد تا جریان مصاحبه را به‌طور کامل در اختیار بگیرد.

8- در مصاحبه تلویزیونی به دلیل کمبود وقت از تعریف و تمجید و حاشیه باید پرهیز شود و مصاحبه کننده مستقیم به موضوع اصلی بپردازد.

9- مصاحبه کننده اگر جواب سئوالی را قبول نداشته باشد هرگز نباید بگوید، این جواب قابل قبول نیست چون در این صورت مصاحبه با همکاری که انتظار می رود پیش نخواهد رفت.

10- اگر موضوع مصاحبه در تخصص و علاقه خبرنگاری نیست نباید آن را قبول کند چون رد کردن بهتر از خراب کردن مصاحبه است.

11- اعتقادات خود را در مصاحبه مطرح نکنید و اجازه دهید مصاحبه شونده نظر خود را مطرح کند.

12- سئوال‌های جنجالی و سخت را در ابتدای مصاحبه مطرح نکنید .

13- از پرسیدن سئوالات مبهم پرهیز کنید.

14- حرکات، سکنات، زبان و لباس‌های خبرنگار باید با حال و هوای مصاحبه و شخصیت مصاحبه شونده و فرهنگ او هم خوانی داشته باشد.

15- آهنگ و تن صدای کلماتی که خبرنگاربیان می‌کند باید با موضوع مناسبت داشته باشد.

16- قبل از مصاحبه اطلاعاتی جامع از زندگی‌نامه، دیدگاه‌ها و نظرات مصاحبه شونده جمع‌آوری کنید.

17- برای انجام بهتر مصاحبه سعی کنید یک فضای صمیمی ایجاد کنید.

18- قبل از مصاحبه سوال‌هایتان را به مصاحبه شونده نشان ندهید البته دادن محورهای کلی بحث مانعی ندارد.

19- از عقاید مصاحبه شونده دفاع نکنید.

20- از کلمات؛ همین‌طور است، زیباست، خیلی مهم است و صددرصد در تایید سخنان شخصیت مورد مصاحبه استفاده نکنید.

21- سعی کنید طوری جریان مصاحبه پیش برود که برداشت مصاحبه شونده و مخاطب این باشد که اطلاعات ارائه شده از سوی شخصیت مورد نظر بیشتر از روزنامه‌نگار است ،زیرا وی مهمان است و آگاه از موضوع و برای ارائه اطلاعات، تن به مصاحبه داده است.

22- با دقت به جواب سئوال‌های مورد نظر توجه کنید، زیرا گاهی از همین جواب‌ها، سئوال‌هایی خوب و بکر به‌وجود می آید.

23- سعی کنید ، ترتیب پرسیدن سئوالات براساس برنامه از پیش تعیین شده باشد.

24- در مصاحبه با شخصیت‌هایی که دوست دارند خود را مهم جلوه دهند و زیاد حرف می‌زنند، باید مواظب باشید که از موضوع اصلی خارج نشوند.

25- به شخصیت های مضطرب و وسواس که از انجام مصاحبه ترس و اضطراب دارند، بگویید حرفهای شما برای روشن شدن موضوع و مخاطبان رسانه بسیار اهمیت دارد.

26- با شخصیت‌های مغرور و خود پسند که به مصاحبه تن در نمی‌دهند باید با زیرکی خاصی رفتار کرده و کسی را پیدا کنید که روی آنها تاثیر می‌گذارد تا حاضر به انجام مصاحبه شوند.

27- برای یادآوری به مخاطب، در پایان مصاحبه سعی کنید؛ خلاصه ای از موضوع، کارهای انجام شده، پیشنهادها و قول ها را مطرح کنید.

منبع:

- روستی، نه جات. دیمانه‌ی روژنامه نووسی، عراق:شهر سلیمانیه، انتشارات نشریه روزنامه‌نگار،چاپ اول2008، 98صفحه.

- ترجمه: ابراهیم محمدحسینی

+ نوشته شده در چهارشنبه سی و یکم فروردین 1390ساعت 15:40 توسط حمید کاملی |

سال نو مبارک

رهبرا از شوق لبخند تو شادی می کنیم / اذن تو باشد اگر، عزم جهادی می کنیم

کوری چشم تمام دشمنان بُزدلت / سال نو را هم جهاد اقتصادی می کنیم .

+ نوشته شده در یکشنبه چهاردهم فروردین 1390ساعت 18:13 توسط حمید کاملی |

انسانی که تو هستی

من می‌‌توانم خوب، بد، خائن، وفادار، فرشته‌خو یا شیطان‌ صفت باشم ،
من می توانم تو را دوست داشته یا ازتو متنفر باشم،
من می‌توانم سکوت کنم، نادان و یا دانا باشم،

چرا که من یک انسانم، و این‌ها صفات انسانى است.

و تو هم به یاد داشته باش:

من نباید چیزى باشم که تو می‌خواهى، من را خودم از خودم ساخته‌ام،
تو را دیگرى باید برایت بسازد.

و تو هم به یاد داشته باش
منى که من از خود ساخته‌ام، آمال من است،
تویى که تو از من می سازى آرزوهایت و یا کمبودهایت هستند.

لیاقت انسان‌ها کیفیت زندگى را تعیین می‌کند نه آرزوهایشان
و من متعهد نیستم که چیزى باشم که تو می‌خواهى
و تو هم می‌توانى انتخاب کنى که من را می‌خواهى یا نه
ولى نمی‌توانى انتخاب کنى که از من چه می‌خواهى.
می‌توانى دوستم داشته باشى همین گونه که هستم، و من هم.
می‌توانى از من متنفر باشى بى‌هیچ دلیلى و من هم ،
چرا که ما هر دو انسانیم.

این جهان مملو از انسان‌هاست ،
پس این جهان می‌تواند هر لحظه مالک احساسى جدید باشد.
تو نمی‌توانى برایم به قضاوت بنشینى و حکمی صادر کنی و من هم،
قضاوت و صدور حکم بر عهده نیروى ماورایى خداوندگار است.

دوستانم مرا همین گونه پیدا می کنند و می‌ستایند،
حسودان از من متنفرند ولى باز می‌ستایند،
دشمنانم کمر به نابودیم بسته‌اند و همچنان می‌ستایندم،
چرا که من اگر قابل ستایش نباشم نه دوستى خواهم داشت،
نه حسودى و نه دشمنى و نه حتی رقیبى،
من قابل ستایشم، و تو هم......

یادت باشد اگر چشمت به این دست نوشته افتاد
به خاطر بیاورى که آن‌هایى که هر روز می‌بینى و مراوده می‌کنى
همه انسان هستند و داراى خصوصیات یک انسان، با نقابى متفاوت،
اما همگى جایزالخطا.

اگر انسان‌ها را از پشت نقاب‌هاى متفاوتشان شناختى،
نامت را انسانى باهوش بگذار.

+ نوشته شده در یکشنبه چهاردهم فروردین 1390ساعت 17:48 توسط حمید کاملی |

بي بي سي در يك نگاه:

بي بي سي از قديمي‌ترين (1922) و شايد بزرگترين سازمان‎هاي رسانه‌اي دنياست كه به 32 زبان دنيا برنامه پخش مي‌كند.
هشت كانال تلويزيوني سراسري دارد، 10 ايستگاه راديويي سراسري دارد، 40 ايستگاه راديويي محلي و يك وب‌سايت بسيار بزرگ به نام bbc.co.uk.
بزرگترين واحد اين نهاد، سرويس جهاني بي بي سي است (BBC World Service) كه در 19 دسامبر 1932 به وجود آمد. سرويس جهاني بي بي سي مشتمل است بر راديو و تلويزيون بين‌المللي بي بي سي و سرويس‌هاي آنلاين آن. هزينه‌هاي سرويس جهاني بي بي سي از دو راه (وزارتخارجه بريتانيا و گرنت پارلماني) تامين مي‌شود. بودجه سرويس جهاني بي بي سي در سال مالي 2009-2008 برابر با 265 ميليون پوند بود. BBC World Service را نبايد با BBC Worldwide اشتباه گرفت. اين دومي در واقع بازوي تجاري بي بي سي است كه مي‌كوشد از راه‌هاي گوناگون براي آن كسب درآمد كند. حق اشتراك ماهيانه بي بي سي 11.63 پوند است.

نام‌هاي بي بي سي

بي بي سي در سال1922 با نام British Broadcasting Company فعاليت مي‌كرد و در سال 1927 به British Broadcasting Corporation تغيير نام داد. بنيانگذار بي بي سي جان ريث بود [John Reith :1889-1971].

رويال چارتر (Royal Charter):

بي بي سي تحت منشور سلطنتي موسوم به رويال چارتر در سال 1923 متولد شده است. اين منشور از دهه پنجاه مي تواند هر ده سال يكبار آپديت شود و سپس بر اساس توافق نامه‌اي كه در سال 2007 بين بي بي سي و وزارت فرهنگ، رسانه‌ها و ورزش بريتانيا (DCMS) تنطيم شد؛ رويال چارتر به صورت يك "منشور- توافق نامه" (Charter and Agreement) در آمده كه همان رويال چارتر را عملياتي‌تر كرده است.

هيات حكام

بر هر رويال چارتر (اولين رويال چارتر1936-1927) يك هيات حكام نظارت داشته است. ازآغازرويال چارتر هشتم (اول ژانويه 2007) پرونده هيات‌هاي حكام بسته شد و جاي آن‌ها به بي بي سي تراست و هيات اجرايي سپرده شد

بي بي سي تراست (BBC Trust):

بي بي سي تراست، نهاد تصيم ساز 12 عضوي حاكم بر بي بي سي است و خطوط استراتژيك آنرا تعيين مي‌كند. اختيار عملياتي سازي "منشور- توافق نامه" به بي بي سي تراست واگذار شده است.

نحوه انتخاب اعضاي بي بي سي تراست:

اعضاي بي بي سي تراست به توصيه وزرا و با انتصاب ملكه كار مي‌كنند. آنها ابتدا توسط پنلي كه از سوي وزارت فرهنگ، رسانه‌ها و ورزش انگليس نمايندگي مي‌شود مورد مصاحبه قرار مي‌گيرند. در اين پنل رئيس بي بي سي و يك ارزياب مستقل هم حضور دارد. توصيه‌هاي پنل سپس در اختيار وزارت فرهنگ، رسانه‌ها و ورزش بريتانيا قرار مي‌گيرد و سپس به نخست وزير بريتانيا و در نهايت به ملكه داده مي‌شود.

رابطه بي بي سي تراست با وزارتخارجه انگليس:

اما اين بي بي سي تراست است كه توافقنامه اي با FCO دارد كه اداره خارجي و كامنولث بريتانيا (وزارتخارجه بريتانيا) (British Foreign & Commonwealth Office) است و گرانت پارلماني از طريق همين FCO به سرويس جهاني بي بي سي داده مي‌شود و اين هم بر اساس يك قرارداد پخش (Broadcasting Agreement) و يك تفاهم نامه مالي (Financial Memorandum) صورت مي‌گيرد كه بين بي بي سي تراست و اداره خارجي و كامنولث به امضا رسيده است. اضافه شدن هر زبان تازه به فهرست پخش بي بي سي در چهارچوب اختيارات اداره خارجي و كامنولث بريتانيا است. تلويزيون فارسي بي بي سي هم با تصويب همين اداره خارجي و كامنولث فعاليت خود را با بودجه 15 ميليون پوندي آغاز كرد و بودجه آن در دوراني معين شد كه گوردون براون وزير خزانه داري بود و سپس وزير خزانه‌داري بعدي آليستر دارلينگ آنرا تصويب كرد.

هيات اجرايي (Executive Board):

مجري خطوط بي بي سي تراست يك هيات است به نام هيات اجرايي كه 16 نفره است و بايد پاسخگوي بي بي سي تراست در نحوه اجراي كار باشد

* تمامي اطلاعات اين يادداشت مبتني بر اسناد بي بي سي است و صرفا به عنوان پيش زمينه براي درس رسانه‌هاي بريتانيا تهيه شده است. به دانشجويان ترم آينده كه اين واحد را گرفته‌اند يادآوري مي‌كنم كه بي بي سي فقط يك بخش از درس رسانه‌هاي بريتانيا است.

+ نوشته شده در دوشنبه بیست و پنجم مرداد 1389ساعت 13:13 توسط حمید کاملی |

خبرگزاری چیست؟

خبرگزاري ها ركن اساسي در فرايند خبر رساني و محور مباحث مربوط به مقوله تخصصي توليد خبر به شمار مي روند. در سال هاي اخير، گسترش موسسه ها و پایگاه های اینترنتی که خود را «خبرگزاری» معرفی می کنند، باز شناخت مفهوم، سازمان و طرز کار خبرگزاري ها را ضروري كرده است. به نظر مي رسد كه چنین شناختی می تواند در ایجاد نگرش حرفه ای به مقوله تولید خبر موثر واقع شود.

از نظر لغوي، واژه «خبرگزاري» يك اسم مركب است كه از دو بخش عربي و فارسي تشكيل شده و معناي آن «ابلاغ و رسانيدن خبر»، «اطلاع وگزارش دادن خبر» و «عمل خبرگزار» است.

دهخدا در فرهنگ لغت خود بين خبرگزاري و خبرگزار تفاوت قائل مي شود و خبرگزاري را «عمل مخبر» و خبرگزار را «مخبر» مي نامد و مي نويسد : «خبرگزاري، عمل فراهم آوردن خبر و در اختيار منابع پخش چون راديو، روزنامه يا اداره اي گذاردن است كه خبرها را به دست مي آورد و منتشر مي كند.»

به نوشته كتاب شناسنامه خبر خبرگزاري جهان، علت آن كه در اين تعريف، خبرگزاري ، منبع خبري «راديو» و «روزنامه» تلقي شده است، فراگير نشدن ديگر وسايل ارتباط جمعي به خصوص تلويزيون در زمان دهخدا بوده است.

دكتر معين در فرهنگ خود در تعريف خبرگزاري مي نويسد : «خبرگزاري، اداره و موسسه اي است كه خبرها را كسب و منتشر مي كند.»

در فرهنگ عميد نيز آمده است : «‌خبرگزاري اداره يا بنگاهي است كه خبرهاي دنيا را با وسايل مختلف جمع آوري مي كند و براي روزنامه ها و ساير موسسات مي فرستد.»

اين فرهنگ لغت ، خبرگزار را كسي معرفي مي كند كه : « خبرهاي روز را براي روزنامه ها يا موسسه هاي خبري جمع آوري مي كند و مي فرستد.»

كتاب شناسنامه خبرگزاري جهان ، تعريف معين را كلي و تا حدودي مبهم و فاقد مرزبندي روشن بين خبرگزاري و ديگر موسسات خبري و اطلاع رساني مي داند اما مي افزايد كه در فرهنگ عميد تا حدودي اين مرز روشن شده است.

«گيتا علي آبادي» نويسنده اين كتاب مي گويد : «كار خبرگزاري توليد خبر خام است تا مطبوعات و راديو و تلويزيون از آنها استفاده كنند. چيزي كه باعث رونق يك خبرگزاري مي شود، اين است كه اخبار را دست اول و بي واسطه تهيه كند و در اختيار رسانه ها قرار دهد. خبرگزاري ها تهيه كننده مطالب خبري، سوابق، جزئيات خبر يا حتي مقالات توام با تفسير و تحليل هستند و از اين رو بسياري از نشريات به خصوص روزنامه ها براي دريافت اطلاعات مي توانند مشترك خبرگزاري ها شوند.»

محمد تقي روغني ها مدرس خبر نيز وظيفه خبرگزاري را كسب، پردازش و انتشار اخبار و اطلاعات مي داند.

فريدون صديقي روزنامه نگار و مدرس روزنامه نگاري هم مي گويد : «كار اصلي خبرگزاري ها اين است كه با نگاه فرا سيستمي به توليد خبر، گزارش، عكس و گفتگو بپردازند تا مطبوعات و راديو و تلويزيون از آنها استفاده كنند. خبرگزاري به کسب اطلاعات مي پردازد و تجزيه و تحليل و تفسير آنها را به عهده جرايد مي گذارد.»

دكتر يونس شكرخواه ، استاد ارتباطات نيز مي گويد : «خبرگزاري به مفهوم كلاسيك آن يك سازمان تخصصي محلي، ملي و بين المللي براي گرد آوري و توزيع خبر است كه ماموريت توليد و توزيع خبر براي روزنامه ها ، مجلات و سازمان هاي راديويي و تلويزيوني را بر عهده دارد. خبرگزاري ها منابع اوليه هستند و براي منابع ثانويه (روزنامه ها ، مجلات و ...) خبر توليد مي كنند. آنها توليد كننده مواد خام خبري هستند و پردازشگر اخبار ديگران محسوب نمي شوند.»

اين چهار كارشناس نسبت به لغت نامه هاي فارسي، تعاريف امروزي تر و روشن تري داده اند كه تفكيك جايگاه خبرگزاري از ساير موسسات خبري، تاكيد بر توليد خبر و توزيع آن به عنوان وظيفه اصلي خبرگزاري و تلقي شدن همه وسايل ارتباط جمعي به عنوان مخاطبان خبرگزاري از مشخصه هاي آن است.

البته امروزه خبرگزاري ها از اينترنت نيز براي ارائه اخبار خود ارسال مي كنند كه اين امر، بازتعريف مخاطبان خبرگزاري ها را ضروري كرده است.

شكرخواه مي گويد : «در سال‌هايي كه اينترنت وجود نداشت خبرگزاري‌ها خبرها را به صورت رول خبري و در كاغذ به خبرنگاران و روزنامه‌ها ارسال مي‌كردند اما بعد از اينكه خبرگزاري‌ ها صاحب سايت شدند باند محدود آن ‌ها از روزنامه‌نگاران و روزنامه‌ها روي باند پهن تري قرار گرفت و خود خبرگزاري ‌ها صاحب خواننده شدند و حتي طراحي نيز براي آن‌ ها مهم شد، بنابر اين رفتار خبرگزاري‌ ها به رفتار رسانه ‌هاي جمعي نزديك‌تر شد.»

دكتر نمكدوست تهراني پژوهشگر، روزنامه‌نگار و سردبير خبرگزاري ميراث فرهنگي نيز مي گويد : «خبرگزاري‌ها قبلاً وقتي بر روي تلکس بودند، خبرها را تنها براي مشترکانشان مي‌فرستادند، اما الان خبرگزاري‌هاي ما خبر خود را هم براي " متخصص" و هم براي "مصرف‌کننده نهايي" توليد مي‌کنند. اين تحولي‌است که امروز اتفاق افتاده‌است.»

بيژن نفيسي روزنامه نگار و مدرس روزنامه نگاري نيز مي گويد : «در شرايط كنوني، مخاطب خبرگزاري ها را هم مردم عادي و هم رسانه ها تشكيل مي دهند. خبرگزاري ها روي سايت هاي خبري اخبار و مطالبي را ارسال مي كنند كه مردم عادي مي توانند از آن استفاده كنند اما يك سري مشترك مانند روزنامه ها هم هستند كه دقيقا روي سايت جداگانه اي اخبار خبرگزاري را دريافت مي كنند كه با شيوه استفاده از روي سايت هاي اينترنتي فرق دارد.»

وي همچنين با توجه به گسترش فن آوري هاي ارتباطي و تعدد موسساتي كه خود را خبرگزاري مي نامند بر لزوم ارائه تعريفي جديد از خبرگزاري تاكيد مي كند و مي گويد: «تعريف هايي كه در گذشته داشتيم با توجه به تعداد بسيار محدود خبرگزاري ها بود ولي در حال حاضر شرايط تكنيكي ، شرايط ويژه اي را فراهم كرده است و در تعريفي كه مي خواهيم دوباره از خبرگزاري داشته باشيم بايد هم نگاه نرم افزاري به مسئله داشته باشيم و هم نگاه سخت افزاري.»

نفيسي مي افزايد : «شايد وجود بخش سخت افزاري است كه اين انگيزه را در سازمان هاي مختلف ايجاد كرده كه مي شود يك خبرگزاري درست كرد اما اين گونه نيست زيرا در كنار امكانات سخت افزاري كه سرمايه گذاري زيادي هم مي خواهد بايد نيروي لازم را هم داشته باشيم زيرا اصل كار خبرگزاري بر پوشش خبري و تلاشي استوار است كه از نظر اطلاع رساني برايش ارزش قائليم و در نتيجه اين طور نيست كه به سادگي سازماني بتواند تشكيلات خبري راه بيندازد.»

وي مي گويد: «تشكيل يك خبرگزاري منوط به شرايطي از جمله تشكيلات سازماني ، تخصصي كردن كار و تربيت نيروي ماهر است.»

دكتر نعيم بديعي از مولفان كتاب روزنامه نگاري نوين نيز در تشريح ويژگي هاي يك خبرگزاري مي گويد : «خبرگزاري موفق، سازماني است كه به صحت و درستي خبر، جامعيت و كامل بودن خبر و گرد آوري عكس و تصاوير مناسب همت گمارد و از امكانات و پرسنل مجرب استفاده بهينه كند و اطلاعات خود را در اختيار رسانه ها قرار دهد.»

وي مي افزايد : «هر جايي كه خود را خبرگزاري مي نامد بايد از ويژگي هايي برخوردار باشد، نخست نيروي مجرب و امكانات در خور توجهي داشته باشد كه براي توليد خبر نياز است؛ خبرگزاري بايد خبر دست اول توليد كند که مستلزم برنامه ريزي دقيق و تربيت نيرو است.»

روغني ها هم معتقد است كه : «خبرگزاري بايد زير ساخت هايي داشته باشد و امكان كسب اطلاعات و اخبار از منابع مختلف برايش فراهم باشد.»

علاوه بر تعاريف و ويژگي هاي كه روزنامه نگاران و كارشناسان ارتباطات براي خبرگزاري ذكر مي كنند، ماده 2 آئين نامه تاسيس و نحوه فعاليت و نظارت بر خبرگزاري هاي غير دولتي مصوب 25/2/1384 خبرگزاري ها را مجاز مي داند در زمينه هاي سياسي، اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي نسبت به جمع آوري، پردازش و انتشار خبر، تحليل، مصاحبه و گزارش در قالب نوشتار، صدا و تصوير در حوزه هاي داخلي و خارجي فعاليت كند.

بر اساس دايره المعارف بريتانيكا، «خبرگزاري، سازماني است كه گزارش هاي خبري را براي روزنامه ها، نشريات، ايستگاه هاي راديو تلويزيوني و كاربران دیگر تهيه مي كند اما نمي تواند اخبار را براي مشتركان خود چاپ و منتشر كند.»

در كتاب Journalism today نيز آمده است : «خبرگزاري، سازماني است كه خبرها را از سراسر جهان تهيه و در قبال نگارش و انتشار آن حق الزحمه می گیرد.»

به نوشته كتاب وسايل جمعي؛ مقدمه اي بر ارتباطات نوين، «خبرگزاري، سازماني است كه مطالب خبري را جمع آوري، آن ها را در شكل مناسب تهيه مي كند و از طريق سيم يا ماهواره به روزنامه ها و ايستگاه هاي راديو - تلويزيوني سراسر كشورهايي كه براي اين خدمات، پول مي پردازند، مي فرستد.»

كتاب شناسنامه خبرگزاري هاي جهان كه اين تعاريف را نقل كرده است، تعريف اخير را «تا حدودي كامل ترين تعريف» از خبرگزاري مي داند.

طبق تعريف دانشنامه آزاد ويكي پديا :«خبرگزاري، سازماني متشكل از روزنامه نگاران است كه گزارش هاي خبري مورد نياز روزنامه ها، مجلات و راديو و تلويزيون را تامين مي كند و با واژه هاي چونwire services , news services شناخته مي شود.

همچنين بنا به تعريف سايت WordNet : «خبرگزاري، سازماني است كه گزارش هاي خبري را براي روزنامه جمع آوري و آن ها را به صورت الكترونيكي توزيع مي كند و با واژه هايي چون press agency , wire service , press association شناخته می شوند.

انواع خبرگزاري

خبرگزاري ها را مي توان از نظر نوع مالكيت، عرضه خدمات خبري و حوزه فعاليت و پوشش خبري دسته بندي كرد. برخي، مهمترين عامل تمايز خبرگزاري ها را ساختار مالكيت آنها مي دانند و درباره فعاليت ها و خدمات خبرگزاري ها نيز بر مبناي شكل مالكيت آنها قضاوت مي كنند كه بنابر این، خبرگزاري ها به سه گروه تقسيم مي شوند :

* خبرگزاري هاي خصوصي، با مالكيت يك فرد يا سازمان

* تعاوني با مالكيت گروهي از سازمان هاي رسانه اي

* خبرگزاري هاي دولتي

خبرگزاري ها از نظر عرضه خدمات خبري نیز به سه گروه تقسيم مي شوند :

* خبرگزاري هايي كه اخبار خود را به فروش مي رسانند. مانند : رويترز

* خبرگزاري هايي كه به صورت مشترك از روزنامه هايي تشكيل شده اند كه مقالات خبري خود را با يكديگر سهيم مي شوند. مانند : آسوشيتدپرس

* خبرگزاري هاي تجاري كه از سازمان هاي خاصي براي انعكاس اخبار آنها مبالغي دريافت مي كنند. مانند : خبرگزاري RP

خبرگزاري ها را از نظر حوزه فعاليت و پوشش خبري هم تقسيم بندي مي كنند:

* خبرگزاري هاي جهاني كه گرد آورنده و منتشر كننده خبرها در سراسر جهان هستند. مانند : فرانس پرس

* خبرگزاري هاي ملي كه كار توزيع خبرها را در داخل يك كشور و نيز انتشار خبرهاي داخلي براي خارج از كشور را به عهده دارند.

* خبرگزاري هايي كه از چند سازمان خبري چند مليتي تشكيل مي شوند و به مبادله اطلاعات و اخبار مي پردازند.

پیدایش خبرگزاري ها

" بارون رو چيلد " بانكدار مشهور انگليسي در سال 1815 از طريق اطلاعاتي كه يك سوار از منطقه جنگ واترلو به لندن آورد، بورس لندن را دستخوش تحول كرد. او ابتدا به سرعت، شروع به فروش كرد. شايد هر كس بر اين باور بود كه ولينگتون، ناپلئون را شكست داده است اما در اين ميان فقط روچيلد بود كه نتيجه را مي دانست. اضطرابي كه در بازار تجارت پديد آمد، باعث شد تا قيمت اوراق كاهش يابد، پس روچيلد شروع به خريد و جمع آوري سهام كرد، آن هم هر سهم يك پني.

پس از وقفه اي، اخبار رسمي پيروزي ولينگتون به لندن رسيد، اما ديگر براي سهام داران دير بود چرا كه آنها سهام خود را فروخته بودند و روچيلد دارايي خود را از به هزار برابر افزايش داده بود، فقط به دليل اين كه " اولين خبر را دريافت كرده بود. "

بدين ترتيب دريافت خبر آن هم در حداقل زمان ممكن ، اهميت يافت.

پيش از اختراع تلگراف ، اخبار به صورت دهان به دهان از طريق نامه و روزنامه ها به كندي انتقال مي يافت. اولين خطوط تلگرافي در اروپا در سال 1845 شروع به كار كرد و به سرعت گسترش يافت و به ماوراي بحار رسيد. ارسال پيام هاي الكتريكي از طريق تلگراف و مورس راه را براي مبادله سريع تر اطلاعات فراهم كرد. با استفاده از اين وسايل و رشد روزنامه ها بازار اخبار داغ تر شد و منجر به پديد آمدن خبرگزاري ها شد. تلگراف الكتريكي وسيله پيشرفت خبرگزاري ها را در اواسط قرن نوزدهم فراهم آورد و سال ها بعد، شيوه ارسال خبر از تلگراف تغيير يافت و خبرگزاري ها از ابزارهاي جديد ارتباطي استفاده كردند.

سابقه تاسيس خبرگزاري ها در جهان به بيش از 150 سال پيش باز مي گردد.پنج خبرگزاري بزرگ جهان ( رويتر ، آسوشيتدپرس ، يونايتدپرس ، فرانس پرس و تاس ) كه بازار ارسال خبر را در دنيا زير سلطه دارند، ابتدا با خبرهاي مربوط به بورس و بازار سهام كار خود را آغاز كردند و سپس با فروش اخبار سياسي ، فرهنگي و نظامي دايره اطلاع رساني را توسعه دادند.

در سال 1835 " چالز آگوست هاواس " نخستين آژانس خبري جهان را در در فرانسه پايه گذاري كرد. هاواس ، انحصار دولتي ارسال اخبار از طريق تلگراف نوري را در فرانسه در اختيار داشت.

در سال 1849 " برنارد وولف " كارمند خبرگزاري هاواس و ناشر روزنامه برلين، خبرگزاري وولف را تاسيس كرد. وولف، نخستين خبرگزاري بود كه براي جمع آوري و ارسال اخبار از تلگراف الكتريكي استفاده كرد.

" رويتر " آژانس خبري ديگري بود كه از دل خبرگزاري هاواس و با تاسيس يك دفتر تجاري در سال 1849 متولد شد. " ژوليوس رويتر " از كاركنان پايه گذار هاواس در سال 1851 خبرگزاري خود را به صورت رسمي در لندن افتتاح كرد. تخصص اين خبرگزاري بر بورس مالي و مبادله اخبار بود.

در سال 1859 اين سه خبرگزاري، موافقتنامه اي ميان خود امضا كردند و با تاكيد بر مبادله اخبار در سراسر جهان نخستين كارتل خبري را ايجاد كردند. در آن سوي آب هاي اقيانوس اطلس ، آمريكايي ها نيز بيكار ننشسته و در واقع اختراع تلگراف مورس پايه گذار انقلابي در عرصه ارتباطات در منطقه آمريكاي شمالي شد.

نخستين تاثير اين انقلاب ، آغاز بكار شش روزنامه در شهر نيويورك بود. آنها براي پوشش خبري جنگ مكزيك و همچنين دريافت اخبار اروپا در ماه مه 1848 با هم شريك شدند كه ثمره آن تاسيس خبرگزاري آسوشيتدپرس بود كه به سرعت بدل به يكي از غول هاي خبري دنيا شد.

در دهه هاي بعد خبرگزاري ها ي بزرگ ديگري در جهان پا به صحنه گذاشتند كه از مهم ترين آنها مي توان به يونايتدپرس اينترنشنال و تاس اشاره كرد. پس از سال 1945 كه تب جنگ جهاني فروكش كرد و نظم نوين تازه اي از خاكستر جنگ سر بر آورد ، دولت - ملت هاي تازه استقلال يافته به تاسيس آژانس هاي خبري ملي خود اقدام كردند و تعداد آژانس هاي خبري به 100 خبرگزاري رسيد.

در ايران

راه اندازي خبرگزاري ها در ايران پيشينه اي 70 ساله دارد و از اين رو كشورمان را مي توان از جمله ملل پيشرو در جهان سوم در اين زمينه دانست كه تجربيات طولاني را پشت سر گذاشته است.

خبرگزاري پارس، نخستين آژانس خبري در ايران است كه در سال 1313 توسط وزارت امور خارجه و در جايگاه يك مركز خبري ملي و رسمي تاسيس شد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران در سال 1360 نام خبرگزاري فارس به خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران " ايرنا " تغيير يافت. اين خبرگزاري منبع رسمي و مورد استناد مطبوعات داخلي و خبرگزاري هاي بين المللي به شمار مي رود.

واحد مركزي خبر از ديگر خبرگزاري هاي نسبتا قديمي ايران محسوب مي شود كه سابقه اي بيش از 30 سال را يدك مي كشد. اين سازمان خبري دي 1350با عنوان خبرگزاري راديو و تلويزيون ملي ايران كار خود را آغاز كرد و سپس در سال 1355با گروه تحقيق ادغام شد و تشكيلات واحد مركزي خبر به وجود آمد. واحد مركزي خبر بيشتر به تغذيه بخش هاي خبري راديو و تلويزيون پرداخته و اخبار آن در سطح رسانه هاي مكتوب با برد بسيار كمي رو به روست.

در آذر سال 1378 خبرگزاري دانشجويان ايران ايسنا پا به ميدان گذاشت و پس از مدتي به يكه تازي ايرنا پايان داد و توانست جايگاه مناسبي در عرصه خبري كشور براي خود دست و پا كند.

پس از راه اندازي ايسنا ، تب راه اندازي خبرگزاري در ايران بالا گرفت به طوري كه اكنون نزديك به 23 خبرگزاري در كشور ايجاد شده و يا در حال راه اندازي است.

فارس، مهر، ميراث، ايپنا، شانا، پانا، موج، قسط، سينا، ايكنا، شبستان و ... كه مهمترين ويژگي ها اين خبرگزاري ها و اشتراك آنها به جز دو خبرگزاري قديمي انتشار اخبار بر روي اينترنت است.

طرز کار خبرگزاری ها

بيشتر خبرها به ويژه خبرهاي خارجي كه مطبوعات و ساير رسانه هـاي خبري استفاده مي كنند از طريق خبرگزاري ها دريافت مي شود، زيرا اغلب اين رسانه ها دفتر نمايندگي يا خبرنگار متخصص در خارج از كشور ندارند و مشكلات مالي و فني نيز اين امكان را به آنها نمي دهد.

خبرگزاري بين المللي و خبرگزاري مهم ديگر در تمام ساعات شبانه روز مشغول فعاليت هستند و اخبار بي شماري را كه از خبرنگاران خود در سراسر جهان دريافت مي كنند براي روزنامه ها، راديو - تلويزيون ها و ساير موسسات خبري ارسال مي كنند و آنها را در جريان رويدادها قرار مي دهند.

اين نوع اخبار در گذشته در اصطلاح مطبوعات " اخبار تلگرافي " ‌ناميده مي شدند و مطبوعات آنها را بررسي و با توجه به علاقه مخاطبان با سبك خاص منتشر مي كردند، اما در سال هاي اخير با پيدايش اينترنت و استفاده روزافزون خبرگزاري ها از اين پديده، آنها هم به مشتركان خود از جمله مطبوعات خبر داده و هم از طريق سايت هاي اينترنتي به كاربران امكان مشاهده اخبار خود را مي دهند.

خبرگزاري ها اگر در گذشته اخبا ر خام را در اختيار مطبوعات مي گذاشتند تا پس از پردازش منتشر شود امروزه سعي مي كنند خبر را به شكل نهايي آن منتشر كنند زيرا با كمك اينترنت مي توانند با مخاطبان نهايي خود در ارتباط باشند.

با گسترش فن آوري هاي نوين ارتباطي، شيوه دريافت اخبار خبرگزاري ها و كار بر روي اين اخبار دگرگون شده است. در روزگاران قديم ، اخبار با سرعت 66 كلمه در دقيقه به وسيله دستگاه گيرنده ( ماشين تله تايپ كه در ايران به تلكس مشهور است ) تق تق كنان تايپ مي شدند، اما امروزه اين سرعت ده ها برابر شده است و تق تق نيز به گوش نمي رسد زيرا كامپيوتر خبرگزاري ها با كامپيوتر ساير رسانه هاي خبري صحبت مي كند.

خبرگزاري ها كه براي ديگر رسانه ها منبع اطلاعاتي بسيار اساسي هستند به روشني پي برده اند كه مطالب خود را از نظر اعلام و تشريح رويدادها بايد به شكلي جذاب و كاربردي منتشر كنند.

علاوه بر اين، خبرگزاري ها به شدت با يكديگر رقابت مي كنند. آنها با ثبت لحظه به لحظه وقايع، كاملا مراقبند كه در رابطه با چه تعداد از اخبار نخستين مخابره كننده بوده اند، در هر دقيقه چند دقيقه پيش بوده اند و چه تعداد روزنامه اخبار آنها را درج كرده است. از اين زاويه آنها واقعا در هر دقيقه با يك ضرب الاجل تازه رو به رو هستند. خبرگزاري ها به جد مي كوشند تا مشتركان خود را كاملا گوش به زنگ اخبار در دست مخابره و در انتظار اخبار مكمل نگه دارند.

خبرنگاران خبرگزاري ها به محض اطلاع از وقوع يك رويداد خيلي مهم، ابتدا در يك خبر سريع 3 تا 5 كلمه اي به نام Flash كه به فارسي مي توان آن را " فوري " با

" برق آسا " ناميد به خبرگيران هشدار مي دهند و بعد جريان بسيار مختصر واقعه را مخابره مي كنند و سپس با كسب آگاهي هاي بيشتر اطلاعات تكميلي را ارسال مي دارند و بالاخره با وقوف به چگونگي كامل واقعه و اطمينان قاطع نسبت به آن جريان مشروح و مفصل را مخابره مي كنند.

همانگونه كه گفته شد، خبرگزاري ها براي جلب بيشتر مشتركان خود از واژه اعلام خبر Flash استفاده مي كنند. روزنامه نگاران وقتي كه با اين واژه بر روي تلكس مواجه مي شوند، حواسشان را كاملا جمع مي كنند زيرا كه اين واژه براي آنها يك مفهوم خاص دارد و آن اين كه : يك خبر مهم در راه است.

واژه فوري Urgent نيز همين كاركرد را دارد، منتها طولاني تر از Flash است و عناصر خبري و اطلاعات بيشتري نسبت به آن دارد. در گذشته، اخبار مهم در چند دقيقه يا حتي بلافاصله با يك ضميمه Add و احتمالا شامل يك يا دو پاراگراف دنبال مي شد. ضميمه نيز گاه با عنوان بولتن Bulletin و بيشتر با عنوان فوري مشخص مي شد. همراه با ارسال توضيحات بيشتر ضمايم بيشتري نيز ارسال مي شد. در واقع خبرگزاري ها ليد، اضافات و تغييرات را ارسال مي كردند. هر چند خبرگزاري ها به كمك دستور العمل هاي راهنما نحوه ادغام مطالب را به وضوح مشخص مي كردند اما اين امر موجب كندي ومكث در روند كار روزنامه ها مي شد. امروزه خبرگزاري ها عمل تدوين را به روش الكترونيكي انجام مي دهند و در پي هر تغيير متن جديد و كاملي را ارسال مي كنند. خبرگزاري ها گيرندگان خبر را از تغييرات مطلع مي كنند. براي مثال اطلاع مي دهند كه اين متن نهايي حاوي 5 سطر جديد در پاراگراف اول است گاه آنها براي تصحيح فقط يك نام يا براي تغيير يك فاكت متن نهايي را مجددا به طور كامل براي شما مخابره مي كنند. البته خبرگزاري ها به علت نگراني از ارتكاب اشتباه توسط ويراستاري كه با دهها ليد ضميمه اصلاحيه و تغيير دست و پنجه نرم مي كنند به روش جديد ارائه پياپي متون روي اوردند نگراني آنها نيز بي مورد نبود زيرا اشتباهات متعددي به وقوع مي پيوست.

خبرگزاري ها همچنين بولتن روزانه (Bulletin) را هم در بين خبرهاي خود مخابره مي كنند. در اين بولتن خلاصه خبرهاي مهم داده مي شود كه بعضا براي رسانه ها با همان صورت قابل استفاده و درج است. بولتن نيز براي رسانه هاي همگاني جاذبه دارد چرا كه هم به وقت كم براي مطالعه نياز دارد و هم حاوي مطالب محورهاي كليدي رويدادهاست.

خبرگزاري هاي بزرگ همواره در لابه لاي مطالب روزانه خود يك باجه ارائه مي كنند كه در واقع فهرستي از مهمترين اخباري است كه خبرگزاري در مدت زمان معيني مخابره كرده است يا قرار است كه در طول روز مخابره كند. چرا خبرگزاري ها اين باجه را داير مي كنند؟ عمده ترين دليل آن اين است كه مشتركين انها بدانند كه امروز كدام خبرها عمده هستند يا در مدت معيني در ساعت هاي گذشته كدام اخبار مهم ارائه شده اند. وقتي كه مشتركين كه در واقع حكم مخاطب را براي خبرگزاري ها دارند بايد بدانند كه با چه خبرهايي سر و كار دارند در گزينش اخبار و ارزيابي آنها با دقت و در عين حال سهولت بيشتري عمل كنند.

خبرگزاري ها از اوقات راكد بي بهره نيستند. كمتر حادثه مهم و قابل گزارشي در ساعات نيمه شب تا بامداد روي مي دهد. در اين ساعات آرام، خبرگزاريها متن هاي طولاني مربوط به گزارش هاي در دست اقدام خود را براي استفاده در بعد مخابره مي كنند. ماهيت و زمان مجاز استفاده از اين متون به وضوح در ابتدا و انتهاي متن درج مي شود. اگر خبري را كه همه بايد براي پنج شنبه نگه دارند روزنامه نگاري روز چهارشنبه منتشر كنيد نمره منفي در پرونده او منظور مي شود. اين متون معمولا در ساعات كاري فشرده يعني از 6 بامداد تا ظهر و از 6 بعد از ظهر تا نيمه شب مخابره نمي شوند.

علاوه بر اين ها، در مورد برخي وقايع مهم و پر پيچ و خم ، خبرنگاران عناصر و عوامل مختلف و جزئيات خبري متعددي را كه بتدريج بدست آمده است جمع آوري مي كنند و پس از تصحيح و تنظيم دقيق همه را با هم تركيب مي كنند و به صورت مطلب خبري واحد ارسال مي دارند. بدين طريق جريان واقعه را كه در مراحل قبلي ضمن خبرهاي گوناگون گزارش داده مي شود حالت پراكندگي خود را از دست مي دهد و در يك گزارش تشريحي تجانس و هماهنگي پيدا مي كند.

بدين ترتيب روزنامه نگاري كه تلكس را براي انتخاب خبر مي بيند اگر فرصت خواندن همه مطالب را نداشته باشد مي تواند از باجه، بولتن، اعلام خبر و ... هر آنچه را كه مي خواهد بگيرد.

نوشتن براي خبرگزاري ها

نوشتن خبر براي خبرگزاري ها ساده تر از خبرنويسي براي ساير رسانه هاست كه هر كدام بر اساس ويژگي هاي ارتباطي خود مخاطب را هدف گرفته اند زيرا خبرگزاري ها در اين حالت حلقه واسط بين رويدادها و رسانه هاي خبري هستند و در حقيقت گزارش هاي خود را براي متخصصاني مي فرستند كه بايد به گونه اي ديگر عمل كنند اما اگر قرار باشد خبرگزاري ها اينترنتي باشند، ديگر خبرنويسي براي آنها به همان سادگي قبل نخواهد بود و خبرگزاري ها بايد تابع نوع ديگري از روزنامه نگاري نيز باشند.

در اينجا نگاه ما همان نگاه سنتي به خبرگزاري هاست و معتقديم كه با وجود همه دگرگوني ها در شيوه ها و ابداعات، طرز كار و خبرنويسي در خبرگزاري ها ثابت مانده است.

دكتر يونس شكرخواه مي گويد : «در سال‌هايي كه اينترنت وجود نداشت خبرگزاري‌ها خبرها را به صورت رول خبري و در كاغذ به خبرنگاران و روزنامه‌ها ارسال مي‌كردند اما بعد از اينكه خبرگزاري‌ها صاحب سايت شدند باند محدود آن‌ها از روزنامه‌نگاران و روزنامه‌ها روي باند پهن تري قرار گرفت و خود خبرگزاري‌ها صاحب خواننده شدند و حتي طراحي نيز براي آن‌ها مهم شد، بنابراين رفتار خبرگزاري‌ها به رفتار رسانه‌هاي جمعي نزديك ‌تر شد و اين رسانه ‌ها در بعضي از اوقات نيز رسانه‌هاي نوشتاري را عقب گذاشته و آميزه‌اي از اخبار هارد، سافت و briefs را استفاده كردند و در اين حالت است كه موضوع سبك به يك موضوع كليدي تبديل شد...»

حسين قندي روزنامه نگار و مدرس روزنامه نگاري جدولي در بيان تفاوت هاي خبرنويسي در رسانه ها ارائه كرده كه بخشي از آن به خبرگزاري اختصاص دارد.

بر همين اساس :

* سبك خبرنويسي در خبرگزاري ها، هرم وارونه و تاريخي همراه با ليد است.

احمد توكلي معتقد است كه هرم وارونه بهترين سبك خبرنويسي در خبرگزاري ها است. او مي گويد : «سرعت، عامل مهمي در تنظيم خبرها خبرگزاري هاست به طور طبيعي وقتي سرعت در دستور كار قرار مي گيرد نمي توان از نرم خبرها استفاده كرد و بهتر است خبرگزاري اخبار را با سبك هرم وارونه لحظه به لحظه گزارش كند و تحليل و جمع بندي ان را به روزنامه ها واگذار كند. پرداخت به نرم خبرها در خبرگزاري ها ممكن است اصل اطلاع رساني را مخدوش كند و زمان از دست برود. كاركرد اصلي سبك هرم وارونه در خبرگزاري هاست. »

* همه انواع ليد در خبرنويسي براي خبرگزاري كاربرد دارد.

* با استفاده از عوامل حفظ وحدت خبر،‌ مي توان ارتباط ساختاري پاراگراف هاي خبر خبرگزاري را حفظ كرد.

* محدوديتي در اندازه و محتواي خبر وجود ندارد و خبر بايد كامل باشد.

(خبرنگاران خبرگزاري ها خبرها را چنان مي نويسند كه بتوان آنها را از آخر و معمولا در پايان تقريبا هر پاراگراف نيز كوتاه كرد. اين مطالب براي استفاده هاي خبري در همه نقاط نوشته مي شود و فرض بر اين است كه در يك روزنامه از تمام و در روزنامه ديگر از خلاصه اي از آن استفاده خواهد شد.)

* سابقه خبرها بايد به طور كامل در خبرگزاري نوشته شود.

* انواع و اجزاي تيتر كاربردي در خبر خبرگزاري ندارد.

(به گفته احمد توكلي ، براي نوشتن تيتر در خبرگزاري ها بايد از چند تيتري بودن پرهيز كرد چرا كه خبرگزاري مانند روزنامه نياز به بازي هاي تيتر ندارد و بر عكس روزنامه ها مخاطبان خبرگزاري ها به دنبال كسب اطلاعات هستند و به تيترهاي جنجالي و جذاب توجهي ندارند.)

* نقش تيتر در خبرگزاري فقط تفكيك مطالب است.

البته دكتر كاظم معتمد نژاد در كتاب روزنامه نگاري مي نويسد : «بالاي اخبار معمولي خبرگزاري ها هميشه يك عنوان مناسب نوشته مي شود تا روزنامه نگاراني كه به مطالعه و بررسي سريع آنها اشتغال دارند بتوانند بدون مطالعه از تمام متن آن اطلاع فوري بدست اورند. ترديدي نيست كه موقع تنظيم اين گونه خبرها با توجه به محتواي خبر و اهميت آن براي خوانندگان و شنوندگان عنوان مناسبتري انتخاب خواهد شد.»

* عكس ، طرح و نقش در اخبار خبرگزاري كاربردي ندارد.

* عرضه يا نمايش خبر در خبرگزاري تنوع دارد.

* برجسته سازي خبر در خبرگزاري مي تواند در سرعت بخشيدن در ارسال خبر يا تاخير آن نقش داشته باشد يا خبر را به صورت كوتاه ارسال كند و يا پي در پي جزئيات بيشتري بفرستد.

* در خبرگزاري ، فاصله بين خبر و تحليل و تفسير خبر وجود دارد كه البته بستگي به نوع خبر دارد.

* زبان خبر خبرگزاري مي تواند ساده و يا تخصصي باشد.

گزارش نويسي در خبرگزاري

فريدون صديقي مي گويد : «در خبرگزاري به دليل آن كه با مخاطبان عام ارتباط مستقيم ندارد عناصري كه در يك گزارش به كار برده مي شود كاملا متمايز از همان موضوع گزارش در مطبوعات است و اين امر به نوع تربيت حرفه ژورناليستي و مديريت آن رسانه بر مي گردد. به عنوان مثال در يك خبرگزاري مسئول بخش گزارش بايد به اصول و عناصر گزارش نويسي در خبرگزاري آشنا باشد و به غير از اين بديهي است كه گزارش توليدي با ضعف هاي بسياري مواجه است. فضاي حركتي موجود در رايانه يك سايت سبب شده است چيدمان و ساختار گزارش خبرگزاري متفاوت از گزارشي باشد كه در مطبوعات منتشر مي شود. بنا براين بايد براي تهيه انواع گزارش در خبرگزاري ها و مطبوعات به ويژگي هاي آن بايد توجه داشت.»

خبرنگاري در خبرگزاري

خبرنگار خبرگزاري بايد سريع و چابك باشد و اين توانايي را داشته باشد كه به سرعت اخبار را منتقل كند. همچنين اين خبرنگار بايد حساسيت هاي بيشتري در دقت و صحت اخبار نسبت به خبرنگاران مطبوعات داشته باشد چرا كه خبرگزاري ها فرصت اصلاح اخبار را ندارند از اين رو نيروهاي خبرگزاري ها بايد به دقت بر اساس اين دو ويژگي انتخاب شوند.

واحد مرکزی خبر

این سازمان خبری بعنوان خبرگزاری رادیو و تلویزیون از یکسو باید ویژگی های یک خبرگزاری را در خود حفظ کند و از سوی دیگر باید نیازهای خبری رادیو و تلویزیون را پاسخ دهد. واحد مرکزی خبر سه نوع خبر (نوشتاری، صوتی و تصویری) براي بخش های خبری راديو و تلويزيون تهیه می کند و بر همین اساس است که بايد سبك نگارش خبرهای خود را به سبک نگارش و تنظیم خبرهای این رسانه نزديك كنند. مثلا تنظیم خبرهایش بر اساس سبک هرم وارونه باشد. همچنين زبان خبر آن باید ساده ، روشن و مفهوم باشد. خبرنگاران واحد مركزي خبر همچنین در تهیه اخبار صوتي و تصويري بايد به هر آنچه به اين گونه اخبار تنوع ، جذابيت و كاربرد می دهد، توجه كنند.

+ نوشته شده در چهارشنبه بیستم مرداد 1389ساعت 13:8 توسط حمید کاملی |

نکاتی درباره خبرنویسی برای رادیو و تلویزیون

خبرنویسی برای رادیو و تلویزیون با خبرنویسی برای سایر رسانه ها متفاوت است. پرهیز از ساختار روزنامه ای، کوتاه نویسی و بیان ساده و محاوره ای اطلاعات از جمله نکاتی است که خبرنگاران رادیو و تلویزیون باید به آن توجه کنند.

خبرنویسی برای رادیو و تلویزیون با خبرنویسی برای سایر رسانه ها متفاوت است. با توجه به این اصل کلی، رعایت نکات زیر در نگارش و گزارش خبرهای رادیو و تلویزیون ضرورت دارد:

- خبر را با هیجان و احساس و بدون آن که کسالت آور باشد بگوئید، همان گونه که با بهترین دوست و یا مادر و پدرتان صحبت می کنید.

- جملات را کوتاه بنویسید، هر فکر را در یک جمله بیان و از به کار بردن لغات زائد خودداری کنید.

- واقعیات را واضح و ساده به مردم بگوئید. به خاطر داشته باشید که مردم فقط یکبار اطلاعات را می شنوند، بنابر این درک ساده آن چه می شنوند، مهم است.

- از ساختار روزنامه ای بپرهیزید. مخاطبان، خبر شما را می شنوند و نمی توانند دستخط شما را بخوانند.

- از بکار بردن عباراتی مانند " گوش کنید " یا " توجه نمائید " خودداری کنید. همچنین خبر را با عباراتی مانند : " همان طوری که انتظار می رود " و یا " در حرکتی شگفت آور " آغاز نکنید.

- اخبار را به صورت خوب، بد، جالب و یا تکان دهنده مشخص نکنید. بگذارید مخاطبان، خود تصمیم بگیرند که چه چیزی خوب، بد و یا تکان دهنده است. آن چه برای شخصی خوب است ممکن است برای دیگری بد باشد.

- لید خبر را با عبارت وصفی و یا شبه جمله آغاز نکنید. بهترین ساختار برای جمله لید خبر، " فاعل، مفعول و فعل " است.

- لید خبر، سوالی نباشد. به یاد داشته باشید مخاطب، پاسخ و اطلاعات می خواهد نه پرسش.

- از به کار بردن افعال ضعیف خودداری کنید. در لید خبر از " است "، " بود "، " دارد " و مانند آن استفاده نکنید.

- لید خبر را با نام افراد ناشناس آغاز نکنید. در صورت لزوم، سعی کنید عنوانی را پیش از چنین نام هایی بکار ببرید. مانند : عسکبردار روزنامه واشنگتن پست ...

- از ضمیر شخصی " او " در ابتدای لید و سایر پاراگراف های خبر ، استفاده نکنید. ضمایری نظیر " او " و " آنها " باعث سو تفاهم می شود. سعی کنید از نام یا عنوان شخص استفاده کنید.

- در لید خبر از کلمه " دیروز " یا " ادامه دارد " استفاده نکنید. " دیروز " شامل اخبار کهنه می شود و کلمه " ادامه دارد " به مخاطب می گوید که چیر تازه ای وجود ندارد. ما برای توصیف چیزی که ادامه دارد، باید زاویه جدیدی پیدا کنیم.

- از بکار بردن " نه " یا " نیست " در لید خودداری کنید. همچنین می توانید، عبارت " به خاطر نداشت " را به " فراموش کرد " و " توجه نکرد " را به " نادیده گرفت " تغییر دهید.

- تلفظ درست و هجی کردن صحیح نام ها را یاد بگیرید و اگر درباره چیزی مطمئن نیستید آن را جستجو کنید.

+ نوشته شده در چهارشنبه بیستم مرداد 1389ساعت 13:4 توسط حمید کاملی |

آشنايي با اصطلاحات خبر راديويي

اين اصطلاحات به آن دسته از فراورده هاي خبري اطلاق مي شود که راديو در بخش هاي خبري به شنوندگان عرضه مي کند؛ فراورده هايي که مبتني بر صداي گوينده خبر، گزارشگر و صداي ضبط شده فرد يا افرادي است که در پيدايش يا روند رويدادها نقش دارند.

READER

اين اصطلاح درباره خبري به کار برده مي شود که از ابتدا تا انتها با صداي گوينده خبر و به طور زنده پخش مي شود. پخش خبر با اين روش، ساده ترين و متداول ترين شيوه پخش اخبار از راديو به شمار مي رود.

مثال :

بيست و ششمين جشنواره بين المللي فيلم فجر ديشب با حضور جمعي از سينماگران، هنرمندان و علاقه مندان به هنر هفتم در تالار بزرگ كشور گشايش يافت.

در اين مراسم با پخش نماهنگي ياد و خاطره سينماگران فقيد "علي حاتمي " و "رسول ملاقلي پور" گرامي داشته شد.

برنامه تجليل از "پروانه معصومي " بازيگر باسابقه سينما و "مسعود جعفري جوزاني " از كارگردانان باسابقه و صاحب سبك سينما نيز از ديگر برنامه هاي افتتاحيه بود.

بيست و ششمين جشنواره بين المللي فيلم فجر در 13 بخش سينماي ايران و جهان تا 22 بهمن در تهران برگزار مي شود.

در مجموع در اين دوره 224 فيلم بلند سينمايي، کوتاه و مستند از 63 کشور روي پرده

مي رود که از اين ميان 88 فيلم ايراني و 136 فيلم خارجي هستند.

(اخبار بامدادي راديو پيام 12/11/1386)

ACTUALITY

اين اصطلاح به صداي ضبط شده فردي اشاره مي کند که در پيدايش رويداد دخالت داشته و يا در ارتباط با آن بوده است.

اين صدا ممکن است بخشي از يک مصاحبه، سخنراني و يا کنفرانس خبري باشد و بهتر است که طولاني نباشد زيرا سبب خستگي شنونده مي شود.

روش پخش خبرهايي که حاوي صداي اصلي سخنران يا مصاحبه شونده است به اين صورت مي باشد که ابتدا گوينده خبر مقدمه اي کوتاه درباره آيتم خبري مي خواند و سپس صداي ضبط شده فرد پخش مي شود. البته بايستی نام فردی که خبر از او نقل می شود در مقدمه آورده شود.

کاربرد اين روش سبب افزايش سنديت و تاثير گذاري خبر و متنوع شدن بخش خبري مي شود.

مثال :

پيش فروش بليت هاي بيست و ششمين جشنـــواره بين المللي فيلم فجر از پنجم بهمن در سينماي فلسطين تهـران آغاز مي شود. توضيحات آقاي ايل بيگي، مدير روابط عمومي بنياد سينمايي فارابي :

*** نوار ***

(اخبار بامدادي راديو پيام 2/11/1386)

VOICER

خبري راديويي است که حاوي مقدمه گوينده خبر و صداي گزارشگر خبر است. در چنين خبري، جزئيات رويداد فقط از زبان گزارشگر شنيده مي شود.

در اغلب موارد، صداي گزارشگران از قبل ضبط مي شود اما برخي مواقع صداي آنها به طور زنده و معمولا از طريق ارتباط تلفني روي آنتن مي رود.

معرفي گزارشگر در مقدمه گزارش ضروري است.

مثال :

بيست و ششمين جشنواره بين المللي فيلم فجرساعتي پيش در تهران آغاز بکار کرده است. ارتباط تلفني برقرار کرديم با همکارمان صدر مستقر در تالار بزرگ شهر .

آقاي صدر سلام شب شما بخير آماده هستيم تا گزارش شما را از مراسم افتتاحيه جشنواره فيلم فجر بشنويم :

*** نوار ***

(اخبار شامگاهي راديو ۱۱/۱۱/۱۳۸۶)

Wraparound

اين اصطلاح در واقع به گزارش ضبط شده اي اطلاق مي شود که ترکيبي از صداي گوينده خبر، صداي گزارشگر و صداي ضبط شده فرد يا افراد مرتبط با موضوع يا رويداد است.

در اين حالت، ابتدا مقدمه گوينده خبر پخش مي شود و سپس صداي گزارشگر در ابتدا و انتها و صداي فرد يا افراد مرتبط با رويداد در بين آن گنجانده مي شود.

گزارش هايي که با اين روش تهيه و پخش مي شوند بايستي با صداي گزارشگر پايان يابد. معرفي گزارشگر و موضوع گزارش در مقدمه ضروري است.

همچنين در اين گزارش ها بايستي از کاربرد مصاحبه ها و سخنان طولاني و متعدد افراد پرهيز شود زيرا سبب سر درگمي شنونده خواهد شد.

+ نوشته شده در چهارشنبه بیستم مرداد 1389ساعت 13:1 توسط حمید کاملی |

نقل قول و انتساب در خبرهای رادیویی و تلویزیونی

سي امين شماره از بروشور نکته با عنوان "نقل قول و انتساب در خبرهاي راديويي و تلويزيوني" به همت اداره کل آموزش و پژوهش معاونت سياسي منتشر شد. سيد علي موسوي،‌ کارشناس ارشد ارتباطات و نويسنده اين مطلب نقل قول را بخش مهمي از ساختار خبر و بدنه اصلي خبر دانسته که مبتني بر« گفت و افزود » است. وي مي نويسد: نقل قول به موقع و با انتساب روشن و دقيق، سبب جذابيت خبر مي‌شود و اعتبار و مستند بودن آن را بيشتر مي‌کند. به باور نويسنده، در همه رسانه‌ها، گفته‌ها و نوشته‌هايي که متعلق به خبرنگار نيست، بايد به منابعشان نسبت داده شود؛ به ويژه اگر حاوي انتقاد، اعتراض، ادعا، آمار، هجو و افترا باشد. برخلاف خبرهاي روزنامه که نقل قول مستقيم در آنها عادي و رايج است، در خبرهاي راديو و تلويزيون ترجيح داده مي‌شود که از نقل قول‌هاي غيرمستقيم استفاده ‌شود؛ مگر در مواردي که نقل قول مستقيم ضرورت و اهميت داشته باشد و با صداي اصلي پخش شود. در خبرهاي راديو و تلويزيون، نقل قول‌ها بايد کوتاه باشد و در بين خبر قرار گيرد. کاربرد نقل قول‌هاي طولاني و شروع با نقل قول مستقيم، سبب سردرگمي شنوندگان و بينندگان مي‌شود. همچنين معرفي منبع در اخبار راديو و تلويزيون پيش از نقل قول صورت مي‌گيرد تا شنوندگان و بينندگان، منبع اطلاعات را بشناسند؛ در اين زمينه بين راديو و تلويزيون تفاوت‌هايي وجود دارد. در اخبار تلويزيوني هنگام نقل قول مستقيم، نام و عنوان يا سمت فردي که سخنانش پخش مي‌شود سه يا چهار ثانيه روي صفحه تلويزيون زيرنويس مي‌شود. البته اگر اين فرد براي مردم يک کشور شناخته شده باشد نيازي به معرفي بيشتر نخواهد بود. در اخبار راديو انتساب بايد محدود باشد؛ زيرا طولاني بودن آن سبب کندن شدن روند خبر مي‌شود. البته در گزارش‌هاي خبري تلويزيوني يا در ارتباط زنده تلويزيوني، مي‌توان مصاحبه شونده يا شخص مورد نظر را که مطالبي از او نقل مي‌شود، روي صفحه تلويزيون و به صورت نوشته، به طور کامل معرفي کرد.

+ نوشته شده در چهارشنبه بیستم مرداد 1389ساعت 12:51 توسط حمید کاملی |